Желтоқсанды түсірген таспагер

Желтоқсанды түсірген таспагер

Желтоқсан айы келген сайын кеуде тұсымыздың бір шым ете түсетіні бар. Әлі күнге дейін «желтоқсаншылар өзінің бағасын толық алды ма?» деген сауалмен күн өткізіп жатырмыз. Осы бір толқуды алаң ортасынан таспаға түсіріп, тарих беттерінде қалдырған тұлғаның еңбегі мен ерлігі бағаланбай келе жатқанына қайранбыз.  Рубикжан Яхин. Бұл есім көп қазаққа белгілі. Еліміздің белді, белгілі арналарында бас режиссер болып қызмет істеді.


ТОЛҚУ ҚАЛАЙ 
ТҮСІРІЛДІ?

Қазақ телевизиясының терезесінен үлкен алаң анық көрінетін. Алаңға ағылып жатқан жастарды көрген Сағат Әшімбаев дереу Рубикжан Яхинге тапсырма береді. Бұл туралы Рубикжан аға журналист Ұлболсын Әйтөлен апайымызға берген сұхбатында: «Сол күні таңертеңгісін Сағат аға қоңырау соғып «Рубикжан, алаңға жастар жиналып жатыр, түсіру керек, бұл ертеңгі тарих үшін қажет», – деді. Жұмысқа келсем, операторлар келмепті. Содан БТС камераны қолыма алып, алаңға беттедім. Бір сағат шамасында оқиға ортасында болдым. Ұзақ түсіруге КГБ өкілдері кедергі келтірді. Түсіргендерімді көрсетуді талап еткен оларға көрсету үшін кассетаны аппаратқа қосып жатқан сәтте Сағат ағаның «тарих үшін қажет» деген сөзі ойыма сап ете қалды. Жалма-жан айналдырып болған таспаның жартысына жуығын кесіп алып, қойыныма тықтым. Алуын алғаныммен бойымды үрей биледі. Ұстап алса оңдырмайтынын білемін. Жан тәтті ғой. Егерде кабинетке келіп іздейтіндер болса таба алмасын деген оймен сейфтің ішіне емес, астына жасырдым. Содан бір күн өткеннен кейін Сағат ағаның қолына аман алып қалған лентаны  тапсырдым», – дейді. Басын бәйгеге тігіп, осындай оқиғаны түсіріп алғанын білетін азаматтар сұрағанда «Менің орнымда болса кез келген адам істер еді» деп қана жауап қайырған. Осы туралы Рубикжан ағаның қарындасы Зұлхаят Махановадан сұрағанымызда: «Сол күні жастардың алаңға ақырын-ақырын жиналып жатқанын көрдім. Үйге келгенімде ағам тапсырмамен шұғыл кетіп қалыпты. Мен бейхабар болдым. Кеңес өкіметі ыдырағаннан кейін Сағат Әшімбаев туралы бағдарлама жасалған сәтте ағамның сол оқиғаны түсіргенін бірақ білдім. Оған дейін айтпаған. Оқиға орнында ұстап алған комитет адамдары студияға бірге келіп, пленкадағы түсірілімді көрсетуді талап етеді. Аппарат бөлмесіне кіргізіп, сыртынан бекітіп кетеді. Олар қайтып келгенше монтаждау аппаратына салып, жастардың түрлері анық көрінген жерлерді кесіп алған. Қалған таспаны беруге мәжбүр болды», – дейді тілшімізге.          

ТАСПА ҚАЛАЙ 
САҚТАЛДЫ?

1996 жылы Желтоқсан оқиғасының 10 жылдығына орай журналист Ұлболсын Әйтөлен апайымыз «Желтоқсан мен Тәуелсіздік» айдарымен 30 минуттан тұратын «Парыз бен қарыз» бағдарламасын әзірледі. Дайындаған он бағдарламасының бір санын ел журналистикасының қалыптасуына зор үлес қосқан Сағат Әшімбаевқа арнады. Сол сәтте ағамыздың жары Шәрбану Бейсенова Сағат Әшімбаевтың архивінде Желтоқсан оқиғасының алғашқы күні түсірілген бейнелердің сақтаулы тұрғандығын айтады. Ал оны кім, қалай түсіргендігі белгісіз болғанымен лентаны сақтаушылардың бірі спорт журналистикасының ардагері Рабат Жәнібеков екені белгілі болады. Бұл туралы Рабат Жәнібеков ағамыз:         – «Жарайды» деп сақтауға келістім. Содан Алматының маңында орналасқан  Өжет деген ауылдағы таныс түріктің үйіне барып, сыртын целлофанмен қаптап, сенімді жерге көміп кеттім. Оның алдында түріктің үйінде бір түсірілім ұйымдастырған болатынбыз. Содан ойыма келді.  Көмген жерімізді кейін оңай тауып алу үшін төбесіне кішкене ағаш қадап кеттік.1991 жылы Сағат аға Қазақ КСР телевизия және радио хабарларын тарату жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы болып сайланды.Сол тұста менен «эфирге шығарамын» деп ленталарды сұратты. Бес жыл жерде көмулі жатқан таспаларды қазып алып, өз қолына ұстаттым, – дейді. Рабат аға арқылы сол бейнелерді Рубикжан Яхиннің түсіргені белгілі болды. Бүгінде Желтоқсан туралы деректі фильмдердің басым көпшілігі Рубикжан ағаның қолтаңбасын пайдаланады.

ЖЕТІСУДА БАСТАЛЫП, ЖЕТІСУДА АЯҚТАЛДЫ
Рубикжан Харисұлы Алматыдағы Темірбек Жүргенов атындағы Өнер академиясының түлегі. Еңбек жолын сол кезде Талдықорғанда құрылған жаңа драма театрдың әртісі (бүгінгі Бикен Римова театры) болып бастаған. Роллан Сейсенбаевтің Талдықорғандағы аккумулятор зауытына байланысты жазған «Қазақстанның тұңғышы» қойылымында бригадир Кимнің, Мұхтар Әуезовтің «Қарагөзінде» Қоскелді шалдың, «Жаңғырықта» Асқардың рөлдерін сомдаған. 1978 жылы «Қазақстан» арнасына барған Рубикжан аға 1980 жылы сол арнаның бас режиссері болып тағайындалды. Одан кейін «Қазақстан», «Хабар» арналарындағы режиссерлік ғұмыры жалғасып жатты. 
Өмірінің соңғы жылдары Рубикжан аға «Қазақстан» ҰТА, сол кезде жаңадан құрылып жатқан «ҚазСпорт» және облыстық «Жетісу» телеарнасында бас режиссер болды. Жетісу жеріне жұмысқа шақырып, екі жыл үгіттеген белгілі журналист Мейрам Базарұлы азаматтығына, шеберлігіне, болмыс-бітіміне ерекше тоқталды. – Астанаға алдыртып алып, үй де бермеді. Оның қасында кеше кіргендер марапат алды, сый көрді, бірақ ғұмырын телевидениеге арнаған Рубикжанға айтарлықтай құрмет болмады. Сонда да мойымады. «Жетісуға» келіп талай тамаша дүниелер жасады, бірақ атқарам деп жүрген ойлары өте көп еді. Іске асыра алмады, – деп еске алды Мейрам Базарұлы. Жетісуға келуге себепші болған ағаларының бірі театр майталманы Кендебай Темірбайұлы: – Бір күні қоңырау шалып: «Аға, Жетісуға келсем қалай болады?» деп сұрады. Мен қуандым. Келді. Менің қасымда болды. «Жетісу» телеарнасы түсірген аудан күндерін көрсеңіз тап бір фильм тамашалап отырған сияқтысыз. Шебер еді. Өз ісіне берілген азамат еді. Қызметін «Жетісу» жерінде бастап, осы жерде аяқтады, – деп тебіренді ағамыз. 
Өз елінің адал перзенті болған азаматтың еңбегі мен ерлігі, көрсеткен жанкештілігі мен табандылығы мәңгілік жадымызда. Ұлт барда, ол ұлт қарыштап дамып жатқанда бұл мәселе әлі де өз бағасын алады деген сенімдеміз.

Серік ҚАНТАЙ.

Оқи отырыңыз